Birçok aile, çocuğunun gelişiminde bir farklılık fark ettiğinde “acaba otizm mi?” sorusuyla başlar. Bu soru önemlidir, çünkü erken değerlendirme çocuğun ihtiyaçlarına uygun desteğin daha erken başlamasını sağlar. Ancak tek bir davranışa bakarak karar vermek doğru değildir; önemli olan birkaç alanda birlikte görülen tabloyu izlemektir.
Sık görülen erken belirtiler
Otizm spektrum bozukluğunda sosyal iletişim, karşılıklı etkileşim ve tekrarlayan davranışlar farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. Aileler genellikle şu işaretleri not eder:
- Adına seslenildiğinde dönmemesi veya tepki vermemesi
- Göz temasının sınırlı olması, bakışı kaçırması
- İşaret etme, bir şeyi gösterme ya da paylaşma davranışının az olması
- Taklit oyunlarında ve el sallama gibi basit taklitlerde zorlanma
- Ses, konuşma veya kelime kullanımında belirgin gecikme
- Oyuncakları sıraya dizme ya da tek bir nesneye yoğun ilgi
Duyusal tepkiler de fark edilebilir
Bazı çocuklar belirli seslere, ışıklara ya da dokunmalara aşırı tepki verir; bazıları ise acıya ya da sıcağa çok az tepki gösterir. Bu tepkiler, tek başına tanı koymaz ama değerlendirmede önemli ipuçları sağlar.
Ne zaman uzmana başvurmalıyım?
Bu belirtilerden birkaçı birlikte ve uzun süredir devam ediyorsa, çocuk doktorunuza ya da bir çocuk gelişimi uzmanına başvurmanız önerilir. Ataşehir ve İstanbul’daki üniversite hastanelerinin çocuk psikiyatrisi ve çocuk nörolojisi birimleri bu değerlendirmeyi yapabilir. Beklemek yerine erken bir görüşme, kaygınızı netleştirmenin en sağlıklı yoludur.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı koymaz. Her çocuk farklıdır ve kesin değerlendirme bir uzman tarafından yapılmalıdır.